Ruhi Su Alevi mi, Kürt mü, Ermeni mi ve aslen nereli? Ruhi Su'nun eşi Sıdıka Su kimdir, kaç çocuğu var ve oğlu Ilgın Ruhi Su kimdir? Ruhi Su'nun anne ve babası kim, gerçek kökeni hakkında oğlu ne söyledi? Van'da başlayan ve Adana'dan opera sahnelerine uzanan hayatı, ailesi, evliliği ve kökeni hakkındaki bilgilerin ayrıntıları...

Ruhi Su Alevi mi, Kürt mü, Ermeni mi, aslen nereli, anne ve babası kim, ailesinin kökeni ne?
Türk halk müziğinin en önemli yorumcularından Ruhi Su, Pir Sultan Abdal ve Hatayi gibi halk ozanlarının deyişlerini seslendirmesi nedeniyle zaman zaman Alevi kimliğiyle ilişkilendirilirken, Van doğumlu olması da etnik kökeni hakkında farklı iddiaların ortaya çıkmasına yol açtı. Ancak Ruhi Su'nun biyolojik ailesinin kimliği kesin olarak bilinmediği için Alevi, Kürt veya Ermeni olduğuna ilişkin kesin bir soy bilgisi bulunmuyor. Sanatçının oğlu Ilgın Ruhi Su ise babasının çocukluk hikâyesinden hareketle Ermeni kökenli olabileceğine ilişkin bir ihtimalden söz etmişti. Ruhi Su'nun eşi Sıdıka Su ve oğulları Ilgın Su da sanatçının ölümünden sonra bıraktığı müzik mirasının korunmasında önemli rol üstlendi.

Ruhi Su kimdir?
Mehmet Ruhi Su, 1912 yılında Van'da dünyaya geldi. Türk halk müziği yorumcusu, besteci, bas bariton ve opera sanatçısı olarak Türkiye'nin müzik tarihinde önemli bir yer edindi.

Hayatının ilk yılları oldukça sıra dışı koşullarda geçti. Anne ve babasını onları hatırlayamayacak kadar küçükken kaybetti. Van'dan Adana'ya getirildi ve çocuğu olmayan yoksul bir ailenin yanına verildi. Daha sonra Adana'daki Darüleytam'da, yani Öksüzler Yurdu'nda yetişti.

Ruhi Su Alevi mi?
Ruhi Su'nun kendisini Alevi olarak tanımladığına ilişkin doğrulanmış bir kayıt veya açık bir beyan bulunmuyor. Bu nedenle sanatçının Alevi olduğunu kesin bir biyografik bilgi olarak yazmak doğru değil.

Ruhi Su'nun Alevilikle ilişkilendirilmesinin önemli nedenlerinden biri repertuvarı. Pir Sultan Abdal ve Hatayi başta olmak üzere Alevi-Bektaşi geleneğinde önemli yere sahip ozanların deyişlerini yorumladı. Ancak bir sanatçının belirli bir inanç geleneğine ait eserleri seslendirmesi, tek başına o kişinin inancını veya mezhepsel kimliğini kanıtlamaz.

Ruhi Su Kürt mü?
Ruhi Su'nun Kürt olduğuna ilişkin de doğrulanmış bir biyografik kayıt bulunmuyor. Van'da doğmuş olması tek başına etnik kökenini belirlemeye yeterli değil.

Ruhi Su'nun biyolojik anne ve babasının kimliği bilinmediğinden aile kökenini kesin biçimde ortaya koymak mümkün değil. Güvenilir biyografiler onun Van'da doğduğunu, çok küçük yaşta anne ve babasını kaybettiğini ve ardından Adana'da büyüdüğünü doğruluyor.

Ruhi Su Ermeni mi?
Ruhi Su'nun kökeniyle ilgili en dikkat çekici açıklamalardan biri oğlu Ilgın Ruhi Su'ya atfediliyor. Ilgın Su'nun, babasının Van'da doğması, öksüzler yurdunda büyümesi ve hiçbir akrabasının ortaya çıkmamasından hareketle Ermeni olma ihtimalinin yüksek olduğunu düşündüğünü söylediği aktarılıyor.

Bu ifade bir olasılık değerlendirmesi. Ruhi Su'nun Ermeni olduğunu kesin olarak ortaya koyan aile kaydı veya sanatçının kendi kimliğine ilişkin böyle bir beyanı bulunmadığından, “Ruhi Su Ermeniydi” şeklinde kesin bir sonuç çıkarmak mümkün değil.

Ruhi Su aslen nereli?
Ruhi Su Van doğumlu. Doğum yılı 1912 olarak kayıtlara geçti. Buna karşılık çocukluğunun büyük bölümünü Adana'da geçirdi.

Sanatçı kendi yaşamını anlatırken kültürel aidiyetini Adana üzerinden de ifade etti. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki biyografisinde Ruhi Su'nun çocukluğunun önemli bölümünü burada geçirmesi nedeniyle kendisini anıları ve kültürüyle Adanalı olarak tanımladığı aktarılıyor.

Ruhi Su'nun gerçek adı ne?
Sanatçının asıl adı Mehmet Ruhi Su. Çocukluk döneminde adı Mehmet'ti. Askerî okula gönderilmeden önce adını Mehmet Ruhi olarak değiştirdi.

1934 Soyadı Kanunu'nun ardından ise Su soyadını aldı. Böylece sanat yaşamında tanındığı Mehmet Ruhi Su adı ortaya çıktı.

Ruhi Su'nun eşi kimdir?
Ruhi Su'nun eşi Sıdıka Su, evlenmeden önceki adıyla Sıdıka Umut'tur. İkilinin tanışması 1940'lı yıllara uzanıyor. Ruhi Su, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde yürüttüğü koro çalışmalarında felsefe öğrencisi Sıdıka Umut ile tanıştı.

Müzik ve düşünce dünyasındaki ortaklıkları zamanla birlikteliğe dönüştü. Ruhi Su ve Sıdıka Umut, 1951 TKP Tevkifatı kapsamında yürütülen soruşturmalar sırasında tutuklandı.

Ruhi Su ile Sıdıka Su ne zaman evlendi?
Ruhi Su ile Sıdıka Su'nun evliliğinin sıra dışı bir hikâyesi bulunuyor. Çift 1954 yılında cezaevindeyken evlendi.

Sıdıka Su'nun biyografisinde nikâhın ikisi de tutukluyken gerçekleştirildiği, nikâh şahitlerinin ise Behice Boran ile Nevzat Hatko olduğu aktarılıyor.

Sıdıka Su kimdir?
Sıdıka Su 1923 doğumludur. Babasını kaybettikten sonra lise eğitimini Bursa'da tamamladı. Daha sonra Ankara'ya giderek Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde felsefe eğitimi aldı.

Ruhi Su ile tanışması da üniversite yıllarında gerçekleşti. Sanatçının oluşturduğu koroya katılan Sıdıka Su, Ruhi Su'nun hem hayat arkadaşı hem de çalışmalarının en önemli destekçilerinden biri oldu.

Ruhi Su'nun kaç çocuğu var?
Ruhi Su ile Sıdıka Su'nun Ilgın Ruhi Su adında bir oğulları bulunuyor. Çiftin cezaevinden çıkmasının ardından dünyaya gelen Ilgın Su'nun doğum yılı 1959 olarak kaydediliyor.

Ilgın Su daha sonraki yıllarda babasının müzik mirasının korunmasında önemli görev üstlendi. Ruhi Su'nun ölümünün ardından annesi Sıdıka Su ile birlikte sanatçının özel arşivindeki kayıtların yayımlanması için çalıştı.

Ilgın Ruhi Su kimdir?
Ilgın Ruhi Su, Ruhi Su ile Sıdıka Su'nun oğludur. Babasının 1985'teki ölümünün ardından Ruhi Su'nun arşivinin korunması ve eserlerinin yeni kuşaklara aktarılması çalışmalarında annesiyle birlikte yer aldı.

Sıdıka Su ve Ilgın Su, özel arşivlerde bulunan ses kayıtlarından yararlanarak Ruhi Su'nun plak, kaset ve CD çalışmalarının yayımlanmasını sürdürdü. Millî Eğitim Bakanlığı'nın Ruhi Su biyografisinde de sanatçının ölümünden sonra eşi Sıdıka Su ve oğlu Ilgın Su'nun arşiv çalışmalarını devam ettirdiği belirtiliyor.

Ruhi Su neden hapse girdi?
Ruhi Su'nun yaşamındaki en önemli kırılmalardan biri 1950'li yıllarda yaşandı. Siyasi görüşleri nedeniyle yürütülen soruşturmalar kapsamında 1952'de tutuklandı ve sonraki yıllarda cezaevinde kaldı.

Cezaevinden çıktıktan sonra da sanat yaşamında çeşitli engellerle karşılaştı. Buna rağmen halk türkülerini derlemeye, yorumlamaya ve kayıt altına almaya devam etti. 1975 yılında ise Dostlar Korosu'nu kurdu.

Ruhi Su neden öldü?
Ruhi Su'ya yaşamının son döneminde prostat kanseri teşhisi konuldu. Tedavi için yurt dışına çıkmak amacıyla pasaport başvurusu yapıldı ancak pasaport verilmesi gecikti. Daha sonra tek seferlik yurt dışına çıkış izni verilmesine rağmen sağlık durumu nedeniyle bu imkândan yararlanamadı.

Ruhi Su 20 Eylül 1985'te İstanbul'da, 73 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesine binlerce kişi katıldı. Mezarı İstanbul'daki Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunuyor.