Ermenistan vatandaşları için Avrupa'ya vizesiz seyahat perspektifi, değişen bir hukuki çerçevenin ortasında kalıyor. Avrupa Birliği, üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik kısıtlama uygulama imkanlarını genişleterek Schengen vizesi verilmesine ilişkin genel kuralları gözden geçirmeye hazırlanıyor. Yeni politika, iki yıldır vize serbestisi sürecini yürüten Ermenistan'ı da doğrudan ilgilendirebilir.

Avrupa Komisyonu'nun 29 Ocak'ta yayımlanan COM(2026)43 sayılı stratejisi, 2026 yılı içinde AB Vize Kodu'nun revize edilmesini öngörüyor. Önerilen araç seti; siyasi veya güvenlik ilişkilerinde ciddi bir bozulma yaşanması halinde belirli ülkelerin vatandaşlarına yönelik vize başvurularını askıya alma, reddetme veya sınırlandırma imkânı tanıyacak. Ayrıca geri dönüş ve geri kabul yükümlülüklerini yerine getirmeyen devletlere karşı ilave tedbirlerin devreye sokulması da değerlendiriliyor.

Önerilen düzenlemelerin coğrafi kapsamı özellikle dikkat çekicidir. Bu mekanizmalar AB'nin genel vize politikası çerçevesinde hazırlanmakta olup tek bir ülkenin vatandaşlarıyla sınırlı değildir. Ancak bunların her bir devlete uygulanması, ilgili yasal bir dayanak ve münferit bir karar gerektirecektir.

14 Ekim'de Brüksel'de bu politikanın olası uygulamalarından biri zaten ele alındı. AB Konseyi Vize Çalışma Grubu, Rusya vatandaşlarına sınırlı bölgesel geçerliliğe sahip (LTV - Limited Territorial Validity) vizeler verilmesi girişimini görüştü. Bu tür bir vize, yalnızca belgede belirtilen ülkelere seyahat etme hakkı tanırken, tüm Schengen bölgesinde serbestçe dolaşım imkânını ortadan kaldırıyor.

Söz konusu mekanizma esasen AB Vize Kodu'nun 25. maddesinde yer almakta ve yalnızca istisnai durumlarda uygulanmaktadır. Bunun daha yaygın hale getirilmesi konusu henüz müzakere aşamasındadır. Ermenistan vatandaşlarına yönelik genel kapsamlı bir kısıtlama ise bu aşamada öngörülmemektedir.

Ermeni Pasaportunun Yeni Değeri
Rusya'ya yönelik kısıtlamaların sıkılaştırılması ihtimali, Ermenistan için ayrı bir tablo ortaya çıkarıyor.

Rusya'da yaşayan Ermeniler arasında Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşlığı alma talebinde ciddi bir artış yaşanabilir. Ermeni pasaportu; Rus vatandaşlığı nedeniyle Avrupa ülkelerine seyahat imkânları kısıtlanan kişiler için daha cazip hale gelebilir.

Vatandaşlık başvurularındaki muhtemel artış; pasaport sisteminin güvenilirliği, başvuru sahiplerinin kimlik doğrulaması ve vatandaşlık verme prosedürlerine yönelik standartları daha da yükseltecektir.

Ermeni pasaportunun uluslararası itibarı doğrudan bu sistemin güvenilirliğine bağlıdır. Avrupa Birliği için belge güvenliği, hâlihazırda Ermenistan'ın vize serbestisi sürecinin temel değerlendirme kriterlerinden birini teşkil etmektedir.

Yeni Kriterler Altında Ermenistan'ın İlerlemesi
Eylül 2024'te başlatılan Ermenistan-AB Vize Serbestisi Diyaloğu, Kasım 2025'te uygulama aşamasına geçti. Erivan'a eylem planı sunuldu ve Avrupa Komisyonu, 30 Nisan 2026'da planın uygulanmasına ilişkin ilk raporunu yayımladı.

Avrupa Komisyonu'nun yeni stratejisi, vizesiz rejime geçiş değerlendirme sisteminin de revize edilmesini içeriyor. Vize ret oranları, sığınma başvuruları, vize süresini aşma vakaları, geri dönüş ve geri kabul alanındaki iş birliği, sınır güvenliği ve AB'nin stratejik çıkarları artık çok daha büyük bir ağırlık kazanacak.

Bu değişiklikler, Ermenistan'ın müzakere sürecinin gidişatını doğrudan etkileyebilir. Vizesiz rejime geçebilmek için Ermenistan'ın taahhüt ettiği tüm yükümlülükleri yerine getirmesi ve eş zamanlı olarak AB'nin sıkılaşan gereksinimlerine hazır olması gerekiyor.

Gürcistan Emsali
Komşu Gürcistan'ın tecrübesi, vize muafiyetlerinin siyasi ve hukuki açıdan ne denli kırılgan olabileceğini şimdiden göstermektedir.

Avrupa Komisyonu, 6 Mart 2026'da Gürcistan'ın diplomatik, hizmet ve resmi pasaport hamillerine yönelik vizesiz giriş imkânını geçici olarak askıya aldı. Kararın gerekçesi, demokrasi ve temel haklar alanındaki yükümlülüklerin ihlal edilmesiydi.

Gürcistan vatandaşlarının standart umuma mahsus pasaportlarla serbest dolaşım hakkı korunmuş olsa da Avrupa Komisyonu, vize muafiyetlerini gözden geçirmeye dönük genişletilmiş yetkisini fiilen uygulamaya koymuş oldu.

Bu gelişme Ermenistan için mühim bir emsaldir. Vize serbestisinin kazanımlarını korumak için gelecekte de Avrupa standartlarının eksiksiz karşılanması şarttır.

AB politikasındaki bu dönüşümler, Ermenistan yönetiminden somut bir hazırlık düzeyi talep ediyor. Rusya'dan gelecek muhtemel vatandaşlık başvurusu artışının doğru yönetilmesi, pasaport sisteminin tam denetiminin sağlanması ve vize serbestisi eylem planındaki reformların hızlandırılması elzemdir.

Ermenistan bugün Avrupa'da serbest dolaşıma erişebilmek adına siyasi bir fırsata sahiptir; fakat bu fırsatı elde etme ve koruma koşulları zorlaşmaktadır. Yeni düzenlemeler AB'ye kısıtlama uygulama konusunda daha geniş hukuki yetkiler sunarken, Ermenistan'ın ilerlemesi kamu yönetiminde ortaya koyacağı somut sonuçlarla ölçülmeye devam edecektir.

Ermeni pasaportunun değeri, doğrudan Ermenistan devlet mekanizmasına duyulan Avrupa güvenine bağlı olacaktır. Bu güven ise denetlenebilir belgeler, etkin sınır kontrolü ve yerine getirilen taahhütlerin niteliğiyle inşa edilir. Bu alanlardaki bir başarısızlığın bedelini ise doğrudan kendi seyahat özgürlükleriyle Ermenistan vatandaşları ödeyecektir.