​Հետաքրքրական. Աւագ Հինգշաբթիի Խորհուրդն Ու Աւանդութիւնները Հայերուն Մէջ

Մեծ պահքը իր աւարտին կը մօտենայ, եւ արդէն օրեր անց` ապրիլ 5-ին, մենք պիտի նշենք Քրիստոսի Ս. Յարութեան կամ Ս. Զատիկի տօնը:

Ս. Յարութեան տօնին նախընթաց շաբաթը կը կոչուի Աւագ շաբաթ. ան կը բովանդակէ իր մէջ այն եօթը օրերը, որոնք ամէնէն բովանդակալից օրերն են Քրիստոսի կեանքին եւ վարդապետութեան: Այս շաբաթը երկու մասի կը բաժնուի. առաջին երեք օրերը, երբ տակաւին Յիսուս ազատօրէն կը շրջի Երուսաղէմի մէջ, եւ` յաջորդող երեք օրերը, երբ ան կը ձերբակալուի, կը չարչարուի, կը խաչուի, կը մեռնի ու կը թաղուի: Իսկ այս բոլորը կը պսակուին Քրիստոսի փառաւոր յարութեամբ:

Այսօր` այդ շաբթուան հինգշաբթին, կը կոչուի Աւագ Հինգշաբթի:

Այսօր Յիսուս Քրիստոսի վերջին ընթրիքի յիշատակութեան օրն է: Ըստ Աւետարանին, այդ օրը հաստատուեր է Ս. հաղորդութեան խորհուրդը: Միջօրէին կը մատուցուի ս. պատարագ: Ոտնլուայի արարողութիւնը կը կատարուի օրուան երկրորդ կէսին` մինչեւ երեկոյեան ժամերգութիւն, եւ կը խորհրդանշէ այն խոնարհութիւնը, որ ցուցաբերեց Քրիստոս իր աշակերտներուն հանդէպ: Աւագ հինգշաբթի, երեկոյեան ժամերգութենէն ետք, կը կատարուի հսկումի (խաւարում) կարգը` ի յիշատակ Քրիստոսի կրած չարչարանքներուն, խաչելութեան եւ թաղման:

Աւագ Հինգշաբթիի Հետաքրքրական Աւանդութիւններ
Եկեղեցական արարողութիւններուն զուգահեռ, դարեր շարունակ պահպանուեր են Աւագ հինգշաբթիի հետ կապուած սովորութիւններ, որոնք կը վկայեն օրուան խորհուրդին հանդէպ հայ մարդուն ունեցած հաւատքը:

– Աւագ հինգշաբթին համարուած էր Տէրունի օր: Հաւատացած են, որ այդ օրը ձեռնարկուած գործերը յաջողութեամբ կը պսակուին, եւ ինչ որ խնդրեն, Աստուած կը լսէ:

– Երկրագործը Աւագ հինգշաբթի իր գործիքներէն որեւէ մաս մը եւ ափ մը սէրը դրած է եկեղեցւոյ գրակալին մօտ, որպէսզի օրհնուին:

– Աւագ հինգշաբթին տօնական օր համարուած էր: Աւագները երեխաներուն պատուիրած են` հաղորդուելէ ետք չհայհոյել, իրարու հետ քաղցր խօսիլ, հաշտ ըլլալ ու չվիճիլ:

– Երեկոյեան ժամերգութեան ընթացքին նոր հարած կարագ, իւղ տարած են եկեղեցի: Քահանան օրհնած եւ քսած է տղամարդոց ոտքերուն, իսկ կիներու` ձեռքերուն: Ապա մեծ ու փոքր, կտոր մը օրհնուած կարագ վերցնելով, քսած են` իրենց աչքերուն, ականջներուն, ճակատին, ձեռքերուն, մազերուն…

– Շատեր կարագի կտորը տարած են տուն ու քսած` կովու ստինքներուն, որպէսզի առատ կաթ տայ, քսած են ընտանիքի անասուններու հիւանդ մասերուն, կամ դրած են իւղի կճուճին, կարասին, խնոցիին մէջ` զանոնք մշտապէս լեցուն տեսնելու ակնկալիքով:

– Աղջիկները գացած են դաշտերը` կանաչեղէն հաւաքելու, բաժին հանած են նաեւ այն ընտանիքներուն, որոնք այս կամ այն պատճառներով դաշտ չեն գացած:

Պայման էր, որ հինգշաբթի նոր քաղուած կանաչեղէնները ուտէին: Օրուան ուտեստներէն էր «աղամաղ»-ը, կամ` «աղի-մաղի»-ն, զայն պատրաստած են սմբուկի գլխու կանաչ կեղեւով, զոր չորցուցած են, մանրած, սոխով տապկած, աղ ու պղպեղով համեմած եւ կերած են:

– Այդ օրը յատկապէս ննջեցեալ ունեցող ընտանիքները կանեփով հաց թխած են:

– Հայաստանի որոշ բնակավայրերու մէջ սովորութիւն էր Աւագ հինգշաբթի նորահարսը դարձ տանիլ (ամուսնութենէն ետք նորահարսին առաջին անգամ իր ծնողներուն տուն երթալը` քանի մը օրով), որ կը տեւէր մինչեւ Զատիկի կիրակին:

– Արեւմտահայաստանի գիւղերուն մէջ Աւագ հինգշաբթին նաեւ կը կոչուէր «Խոնարհութեան օր», այդ օրը հաւատացեալները կը պատրաստէին համեստ կերակուրներ` առանց ձէթի, հաց` առանց թթխմորի, ի յիշատակ Քրիստոսի համեստ կեանքին: Սեղանին կը դրուէին բուսական պարզ կերակուրներ` ընդեղէններով կամ վայրի կանաչեղէններով պատրաստուած:

Արարողութիւններու եւ ժողովրդական աւանդութիւններու առումով, Աւագ հինգշաբթին Աւագ շաբթուան ամենայագեցած օրերէն մէկն է: