Պուլպուլակը` Յաւերժութեան Եւ Յիշատակի Խորհրդանիշ

Ցայտաղբիւրը կամ պուլպուլակը Հայաստանի եւ Արցախի մէջ տարածուած յուշարձան-աղբիւրի տեսակ է:

Առաջին պուլպուլակները Երեւանի փողոցներուն մէջ յայտնուած են 1920-ականներուն եւ ժամանակի ընթացքին դարձեր են մեծ ժողովրդականութիւն վայելող:

«Պուլպուլակ» բառը կազմուած է «պուլ-պուլ»-էն, որ ջուրի ձայնի իմաստ ունի, եւ «ակ»-էն, որ կը նշանակէ «ջուրի աղբիւր»: Մէկ մեթր բարձրութեամբ քարէ այս յուշարձանները շատ տարածուած են յատկապէս Երեւանի մէջ. անոնք կ՛առանձնանան իրենց ջուրի սառնութեամբ եւ քաղցրութեամբ:

Պուլպուլակներու վրայ փորագրուած գեղեցիկ քանդակներն ու նախշերը առանձնայատուկ տեսք կու տան մայրաքաղաքին: Ցայտաղբիւրի կառուցումը կապուած է որեւէ նշանակելի իրադարձութեան հետ: Սովորաբար ան կը կառուցուի, երբ մարդ կը մահանայ կամ կը ծնի նորը: Կարելի է ըսել, որ ան կը խորհրդանշէ` կեանքը եւ մահը, նորը եւ հինը, սկիզբն ու աւարտը:

Ցայտաղբիւրէն ջուր խմելու ժամանակ` մենք ակամայ կը խոնարհինք եւ յարգանքի ցոյց կու տանք այն մարդուն նկատմամբ, որու պատուին կառուցուած է ան:

Գիտէ՞ք, Թէ…
«Եօթը աղբիւր» պուլպուլակը Երեւանի ամենայայտնի պուլպուլակն է` տեղադրուած Հանրապետութեան հրապարակին վրայ: Ան կառուցուած է 1960-ականներուն Սպարտակ Կնտեխցեանի նախագիծով: Ճարտարապետը ոգեշնչեր է այն առասպելը, ըստ որուն, դիւցազունները ջուր խմեր են Արագած լերան վրայ գտնուող եօթը աղբիւրներէն եւ ուժ ու քաջութիւն ստացած են: «Եօթը աղբիւր»-ը զարդարուած էր ամրոցի աշտարակներու տեսքով, պրոնզէ գլխիկներով, սակայն 1990-ականներուն անոնք գողցուեցան:

2008 թուականին գլխիկները վերականգնեց ոսկերիչ-ոճաբան նուռը (Nur): Այդ առիթով վարպետը շատ գաղտնիքներ պահեր է այս պուլպուլակին մէջ: Ցայտաղբիւրի ներսի հատուածին մէջ հայոց այբուբենի տառերն են, ծայրակալներու միջոցով կարելի է իմանալ ժամը` անոնք այնպէս պատրաստուած են, որ կրնան որպէս արեւային ժամացոյց ծառայել: «Ա» տառի վերի նախշազարդին վրայ կարելի է կարդալ «Անուշ լինի» մակագրութիւնը: Պուլպուլակի կեդրոնական մասին պատկերուած խաչի անկիւններուն չորս լեզուներով գրուած է «Երեւանին Երեւանից»: Հայերէն մակագրութիւնը ուղղուած է դէպի հարաւ, այնպէս որ դիւրաւ կարելի է պարզել, թէ ուր են հիւսիսը, արեւելքն ու արեւմուտքը: