​Շուշին կորցնելու պատասխանատուն և մեղավորը Նիկոլ Փաշինյանն է - Հայերէն
24 Mayıs 2022 - Հակական տոմար - Տարի : 4514 / Ամիս : Մարերի / Օր : Լուսնակ / Ժամ : Հրակաթն

Հայերէն :

22 Ocak 2021  

​Շուշին կորցնելու պատասխանատուն և մեղավորը Նիկոլ Փաշինյանն է -

​Շուշին կորցնելու պատասխանատուն և մեղավորը Նիկոլ Փաշինյանն է ​Շուշին կորցնելու պատասխանատուն և մեղավորը Նիկոլ Փաշինյանն է

Հայաստանի իշխանությունները և մասնավորապես վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հետևողականորեն չեն ուզում տեսնել և/կամ ընդունել, թե ինչ տարբերություն կա, երբ Շուշին Ադրբեջանի կազմում է և երբ Շուշին Արցախի կազմում է՝ ադրբեջանական բնակչությամբ՝ լինի 90 կամ 100 տոկոսով:

Այս իշխանությունները թույլ են տվել հայ ժողովրդի համար ճակատագրական, հանցավոր սխալներ և սխալների բեռից ազատվելու համար ներկայացնում են տարատեսակ արդարացումներ ու մեկնաբանություններ՝ ի ցույց դնելով իրենց դիվանագիտական տկարությունը, անտեղյակությունը բանակցային գործընթացի մանրամասներից և պատմական իրողություններից:

Հոկտեմբերի 19-20-ին, երբ Շուշին դեռ գրավված չէր, ռուսական կողմը կարողացել էր համոզել Իլհամ Ալիևին դադարեցնել ռազմական գործողությունները Ղարաբաղում՝ Շուշի փախստականների վերադարձի պայմանով, սակայն Փաշինյանը դեմ եղավ և որոշեց շարունակել պատերազմը։ Այս մասին բաց տեքստով ասել է Վլադիմիր Պուտինը՝ ընդգծելով, որ Շուշին Ադրբեջանին փոխանցելու հարց երբեք չի դրվել. «Վարչապետ Փաշինյանը ինձ ուղիղ ասաց, որ դրանում տեսնում է Հայաստանի և Ղարաբաղի հանդեպ սպառնալիք: Ինձ համար այսօր էլ հասկանալի չէ, թե որն էր սպառնալիքը` հաշվի առնելով, որ վերադառնալու են խաղաղ բնակիչները, իսկ հայկական կողմի վերահսկողության տակ է մնում Շուշին ու նաև հաշվի առնելով, որ այնտեղ են մեր խաղաղապահները»:

Հիմա լսենք Փաշինյանի բացատրությունը. «Ռուսաստանի նախագահը զարմացավ, թե ինչու եմ դեմ ադրբեջանցիների՝ Շուշի վերադառնալու տարբերակին: Երբ ներկայացրի փաստարկներս, ասաց, որ տրամաբանական է, և ինքը լավ տեղեկացված չէր որոշ նրբությունների: Խնդիրն այն էր, որ այդ պարագայում Շուշին 90 և ավելի տոկոս ադրբեջանական բնակչություն պետք է ունենար, ովքեր պիտի վերահսկեին դեպի Ստեփանակերտ ճանապարհը»:

Այսպիսով, ստացվում է, որ ավելի լավ է Շուշին լինի Ադրբեջանի կազմում, քան Արցախի կազմում՝ ադրբեջանական բնակչությամբ: Անկասկած, Փաշինյանի հաշվարկն ու հույսն այլ էր՝ կռվով պահել Շուշին: Այդ հաշվարկը սխալ դուրս եկավ:

Շուշին ադրբեջանական բնակչությամբ, բայց Արցախի կազմում մնալու դեպքում հայկական իշխանությունները լուրջ լծակ էին ունենալու Բաքվի հնարավոր ոտնձգությունները զսպելու գործում: Շուշիում ադրբեջանական բնակչության ներկայությունը ոչ թե սպառնալիք էր լինելու հայկական կողմի նկատմամբ, այլ, ինչ-որ իմաստով, նրանց ներկայության փաստը Բաքվին դարձնելու էր ավելի շրջահայաց ու հաշվենկատ հայկական կողմի հանդեպ որևէ քայլ կատարելու դեպքում: Շուշին Արցախի կազմում ադրբեջանական բնակչությամբ առաջին հերթին ոչ թե սպառնալիք է հայերի դեմ, այլ նրանց ձեռքում խաղաքարտ:

Շուշին Արցախի կազմում մնալու դեպքում հայերի մուտքը բերդաքաղաք արգելված և վտանգված չէր լինելու, հայկական ճարտարապետական և քրիստոնեական արժեքները մնալու էին մեր վերահսկողության տակ և վերջապես, եթե խաղաղությունը գալու է, ապա հայերը կարող էին բնակվել և մնալ իրենց տներում:

Ես չեմ ասում կամ պնդում, որ Շուշի ադրբեջանցիների վերադարձը լավ է մեզ համար, ընդամենը փորձում եմ ցույց տալ տարբերությունը, երբ Շուշին Ադրբեջանի մաս է, ինչպես այսօր, և երբ Շուշին լիներ Արցախի կազմում ադրբեջանական բնակչությամբ:

Գրեթե կասկած չունեմ, որ այս պարզ իրողությունը հասկանում և գիտակցում են նաև իշխանությունները: Պարզապես նրանք դարձել են իրենց ճակատագրական սխալների գերին, հասկանում են, թե պատմական ինչ խարան է Շուշին կորցնողի պիտակ կրելը, և ահա այդ պատճառով է, որ փորձում են արդարացումներ գտնել:

Առաջին անհաջող ձևակերպումը Նիկոլ Փաշինյանը տվեց շաբաթներ առաջ, երբ Շուշին անվանեց «դժբախտ և դժգույն քաղաք»: Դրան հետևեց մեկ այլ անհաջող ձևակերպում. «Շուշին հակամարտությունից և ազատագրումից առաջ ունեցել է 90 և ավելի տոկոս ադրբեջանական բնակչություն։ Այսինքն՝ ուզում եք ասել, որ 90 և ավելի տոկոս ադրբեջանցի բնակչություն ունեցող Շուշին հայկակա՞ն է իր այդ կարգավիճակով»:

Փաշինյանի պնդումը, որ մինչև 1992-ի ազատագրումը Շուշին ունեցել է 90 և ավելի տոկոս ադրբեջանական բնակչություն, մոտ է իրականությանը: 1988-ի սեպտեմբերից, երբ հայերը քշվեցին քաղաքից, Շուշին ուներ գրեթե 100 տոկոս ադրբեջանական բնակչություն: Ճիշտ է Փաշինյանի մեկ այլ պնդում ևս՝ 1997-ից ի վեր ներկայացված կարգավորման բոլոր տարբերակներում հայկական կողմը չի առարկել ադրբեջանցիների Շուշի վերադարձին ու անվտանգության ապահովումը: Ավելին, 2001-ին Ռոբերտ Քոչարյանը համաձայն է եղել, որ Շուշին Ֆիզուլիի հետ կապող միջանցք ստեղծվի, որպեսզի ապահովվի անվտանգ կապ:

Շուշիի բնակչության ազգային կազմը 1886-1979թթ․

Շուշիի պատմությունը, ազգագրական կազմն ու հոգևոր ժառանգությանը բազմաշերտ է: 19-րդ դարի ամբողջ ընթացքում և մինչև 1905-1906թթ․ հայ-թաթարական բախումները, հայերն ու մահմեդականները ապրում էին կողք-կողքի, հայկական եկեղեցիների կողքին վեր էին խոյանում շիա մզկիթներ: Հայկական աղբյուրները հաստատում են, որ 1905-1906թթ. հայ-թաթարական բախումների ընթացքում Բաքվում և Նախիջևանում գերազանցապես տուժել են հայերը, իսկ Շուշիում և Երևանում՝ թաթարները:

Հայերի և մահմեդականների համատեղ կյանքը Շուշիում շարունակվեց մինչև 1918-20թթ․: 1920 թվականի մարտին տեղի ունեցավ հայերի ջարդը, քաղաքի հայկական մասը հրկիզվեց և ավերվեց: 1923թ. ԼՂԻՄ-ի ձևավորումից հետո Արցախի վարչական կենտրոն դարձավ Ստեփանակերտը: Այդ տարիներին, անգամ մինչև 1920-ական թթ․ վերջերը, Շուշիի հայկական մասը շարունակում էր մնալ հրկիզված, ավերակ ու գրեթե անմարդաբնակ:

Եթե 19-րդ դարի ամբողջ ընթացքում և մինչև 1900-ականների սկիզբը Շուշիի բնակչությունը ավելի շատ հայկական էր, ապա 1920 թվականից մինչև 1992-ը այն գերազանցապես ադրբեջանական դարձավ: Պատճառը պարզ է. մինչև 1918-ը Շուշին Ելիզավետպոլի նահանգի կազմում մաս էր կազմում Ռոմանովների ռուսական կայսրության, իսկ 1920-ականներին դարձավ Խորհրդային Ադրբեջանի մաս:

Ներկայացնենք Շուշի քաղաքի մարդահամարի տվյալները:

1886 թվականի հաշվարկով 26 806 բնակիչներից 15 188-ը հայեր էին, 11 595-ը՝ թաթարներ: Ռոմանովների Ռուսաստանի առաջին և վերջին մարդահամարի՝ 1897թ. տվյալներով 25 881 բնակիչներից 14 420-ը հայեր էին, 10 778-ը՝ թաթարներ, 683-ը՝ ռուսներ:

Խորհրդային առաջին՝ 1926թ․ մարդահամարի տվյալներով Շուշին ուներ միայն 5 104 բնակիչ, որից 4 900-ը՝ թուրքեր (այս մարդահամարի ժամանակ թաթար անվանման փոխարեն օգտագործվել է թուրք անվանումը), 93-ը՝ հայեր: Ինչպես նկատում եք, հայկական ջարդերից հետո հայություն գրեթե չէր մնացել, բայց հետագա տարիներին նրանց մի մասը վերադարձավ:

1939թ․ Շուշին շարունակում էր մնալ կիսավեր և հետամնաց քաղաք 6 117 բնակիչներով, որից 3 701-ը ադրբեջանցիներ, 1 476-ը՝ հայեր: 1959-ին քաղաքն ուներ 6 117 բնակիչ, որից 4 452-ը՝ ադրբեջանցի, 1 428-ը՝ հայ: 1970-ին Շուշիի 8 693 բնակիչներից հայեր էին 1 540-ը, ադրբեջանցիներ՝ 6 974-ը: 1979-ին քաղաքի բնակչությունը հատեց 10 000-ի շեմը. 10 784 բնակիչներից 9 216-ը ադրբեջանցիներ էին, 1 409-ը՝ հայեր: Խորհրդային վերջին՝ 1989 թվականի մարդահամարի ժամանակ քաղաքի բոլոր հայերը դուրս էին քշվել:

Շուշիի պատմության ողջ ընթացքում, անգամ հայկական ջարդերից հետո, քաղաքում հայեր եղել են մինչև 1988-ի սեպտեմբեր:

1992-ի մայիսից մինչև 2020-ի նոյեմբերի 5-ը Շուշին Արցախի մաս էր՝ բացառապես հայ բնակչությամբ:

2020-ի նոյեմբերի 7-ից գրվում է Շուշիի նոր պատմությունը՝ առանց հայ, անգամ մեկ հայ, բնակչությամբ:

Սա պատմական դատավճիռ է Հայաստանի և Արցախի իշխանությունների համար:








Bu haber civilnet kaynağından gelmektedir.

Haber metninde yer alan görüşler haber kaynağı (civilnet) ve yazarına ait olup,
bolsohays.com sitesi haber hakkında herhangi bir görüş üstlenmemektedir.

Opinions expressed are those of the author(s)-(civilnet). They do not purport to reflect the opinions or views of bolsohays.com

Diğer Haberler

+