Հայաստան-Թուրքիա կարգաւորման գործընթացի ծիրէն ներս, հայաստանցի լրագրողներ այցելած են Կարս։ Կարսի Աքեակայի (Աղվափօր) քաղաքապետը լրագրողներուն յայտնած է, որ Աքեակա-Գիւմրի երկաթուղային գիծի վերականգնման աշխատանքները սկսած են եւ պիտի աւարտին երկու-երեք ամսուան ընթացքին, միեւնոյն ժամանակ տեղեկացնելով, որ բացուած է նաեւ Աքեակայի եւ Գիւմրիի միջեւ ճանապարհային կապի հաստատման մրցոյթը։

Լրագրողներու փոխանակման ծրագիրի ծիրէն ներս Թուրքիա այցելող հայաստանցի լրագրողներու խումբը տեղւոյն վրայ դիտարկած է Կարս-Գիւմրի երկաթուղիի գործարկման համար թուրքական կողմէ տարուող աշխատանքները։

Այցելութեան ընթացքին տեղեկութիւններ տրամադրելով լրագրողներուն՝ Աքեակայի քաղաքապետը ըսած է, թէ Աքեակա-Գիւմրի երկաթուղային գիծի ենթակառոյցը վերականգնելու աշխատանքները սկսած են, նպատակադրուած է զանոնք աւարտել երկու-երեք ամսուան ընթացքին, եւ աւելցուցած է, որ մրցոյթ բացուած է նաեւ Աքեակայի ու Գիւմրիի միջեւ ճանապարհային կապի հաստատման համար։

Փոխանակման ծրագիրին մասնակցող «Արմենփրես»-ի աշխատակից Շանթ Խլղաթեանին հետ զրոյցին՝ Կարսի Աքեակայի քաղաքապետ Երկիւդեր Թօփթաշ յայտնած է, թէ լաւատես է Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններու կարգաւորման հարցին մէջ։

Թօփթաշ նաեւ արտայայտած է այն միտքը, թէ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ յարաբերութիւններու կարգաւորումէն ետք, Հայաստան-Թուրքիա սահմանի բացման ճանապարհին որեւէ խոչընդոտ պիտի չմնայ։

Քաղաքապետը նշած է, թէ Թուրքիոյ Հանրապետութեան նախագահին ցուցումով եւ Փոխադրութեան նախարարութեան համակարգմամբ՝ սկսած են նաեւ սահմանային անցակէտերու եւ երկաթուղային ենթակառոյցի նախապատրաստական աշխատանքները՝ սահմանի բացման համար։

Թէեւ այս պահուն երկաթուղիի վերագործարկման առջեւ կանգնած ամենամեծ արգելքը փակ սահմանն է, սակայն ենթակառոյցը եւս կարիք ունի նորոգման։ Քաղաքապետը յայտարարած է, որ Աքեակա-Գիւմրի գիծի երկայնքով երկաթուղային ենթակառոյցը վերականգնելու նպատակով շինարարական աշխատանքները սկսած են, եւ իր գնահատմամբ՝ այդ աշխատանքները պիտի աւարտին երկու-երեք ամսուան ընթացքին։ Քաղաքապետը նաեւ տեղեկացուցած է, որ նորոգման աշխատանքները կը շարունակուին, իսկ շինարարութեան համար հանրային մրցոյթներն արդէն բացուած են։

Ճանապարհի մրցոյթ
Քաղաքապետ Թօփթաշ ըսած է. «Հետեւաբար, շինարարութիւնը սկսած է եւ աշխատանքները կը շարունակուին»։ Քաղաքապետըյատկապէս շեշտած է, որ իրականացուող այս աշխատանքները Հայաստան-Թուրքիա սահմանի բացման ուղղուած նախապատրաստութիւններու բաղկացուցիչ մասն են։

Սակայն նախապատրաստութիւնները ասով չեն սահմանափակիր։ Աքեակայի եւ Գիւմրիի միջեւ ճանապարհային կապի հաստատման մրցոյթը եւս բացուած է։

Քաղաքապետը նշած է. «Սկսած է Աքեակայէն դէպի Գիւմրի երկարող ճանապարհի մրցոյթի գործընթացը։ Կ'ակնկալենք, որ աշխատանքները հո՛ս եւս կարճ ժամանակի ընթացքին սկսին։ Այս մէկը մեր կառավարութիւններու՝ բարիդրացիական եւ բարեկամական յարաբերութիւնները զարգացնելու քաղաքականութեան բաղկացուցիչ մասն է»։

Աքեակայի քաղաքապետին կարծիքով՝ Հայաստան-Թուրքիա սահմանի բացումը տնտեսական առումով կարեւոր ձեռքբերումներ պիտի ապահովէ երկու երկիրներուն համար ալ։ Նշելով, որ գիւղատնտեսութեան եւ արդիւնաբերութեան գլխաւորութեամբ շատ մը ոլորտներու մէջ լայն համագործակցութեան հնարաւորութիւններ կան՝ Թօփթաշ աւելցուցած է.

«Կը հաւատանք, որ երբ մեր նախագահն ու Հայաստանի ղեկավարը պետական քաղաքականութեան հարցերով ճիշդ որոշումներ տան, այս շրջանը կարեւոր ձեռքբերումներ պիտի ունենայ։ Սրտանց կը հաւատամ, որ սահմանի բացումը եւ անոր յաջորդող տնտեսական համագործակցութիւնը մեծ օգուտներ պիտի բերեն թէ՛ Հայաստանին, թէ՛ Թուրքիոյ»։

Թօփթաշ նաեւ յայտնած է, թէ սահմանի բացումով Թուրքիա Կովկաս հասնելու լրացուցիչ ուղիներ պիտի ունենայ, իսկ Հայաստան Թուրքիոյ միջոցով Միջաւերկրական կամ Միջին Արեւելքի հետ կապ հաստատելու հնարաւորութիւն պիտի ստանայ։

Միւս կողմէ, հայ լրագրողները հանդիպած են նաեւ հայկական սահմանին մօտ գտնուող թրքական բնակավայրերու բնակիչներուն հետ՝ լսելու համար անոնց սպասումները սահմանի հնարաւոր բացման վերաբերեալ։ Աքեակայի բնակիչներուն մեծամասնութիւնը յայտնած է իրենց փափաքը, որ սահմանը որքան կարելի է շուտ բացուի։ Աքեակաբնակներու կարծիքով՝ սահմանի բացումը նոր տնտեսական հնարաւորութիւններ պիտի ստեղծէ, մանաւանդ հայկական սահմանի մերձակայ թրքական բնակավայրերուն համար։

Կարսէն աւելի հեռու, Գիւմրիէն աւելի մօտ
Հայ լրագրողները Կարսէն Աքեակա ճամբորդած են գնացքով։ Մօտաւորապէս 57 քիլոմթրանոց ճամբորդութիւնը տեւած է 50 վայրկեան։ Աքեակայի երկաթուղային կայարանէն մինչեւ Գիւմրի հեռաւորութիւնը ընդամէնը 18-20 քիլոմեթր է, եւ այդ ճամբան կարելի է կտրել 30-40 վայրկեանի մէջ։ Սակայն, քանի որ սահմանը տակաւին փակ է, այս պահուն անհնար է Աքեակայէն Գիւմրի ճամբորդել։

Ի՞նչ տեղի ունեցած էր
Հայաստան-Թուրքիա կարգաւորման գործընթացի օրակարգի հիմնական կէտերէն մէկն ալ Գիւմրի-Կարս երկաթուղիին վերաբացումն է։ Թուրքիա-Հայաստան կարգաւորման գործընթացի յատուկ բանագնաց Սերդար Քըլըչի՝ Հայաստան կատարած այցելութեան ընթացքում, Հայաստանն ու Թուրքիան համաձայնութեան եկած են երկաթուղին ամենաշուտը Սեպտեմբեր 2025-ին վերաբացելու շուրջ։

Քըլըչի եւ Հայաստանի կարգաւորման գործընթացի յատուկ բանագնաց Ռուբեն Ռուբինեանի միջեւ տեղի ունեցած հանդիպումէն ետք, Հայաստանի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը յայտարարած էր, որ յատուկ բանագնացները համաձայնած են, թէ Գիւմրի-Կարս երկաթուղիի եւելեկտրական գիծի նորոգման ու վերաբացման անհրաժեշտ տեխնիկական գնահատումները պիտի կատարուին երկու երկիրներու համապատասխան մարմիններուն կողմէ։

2026 թուականի Ապրիլ 28-ին Կարս հիւրընկալած էր Գիւմրի-Կարս երկաթուղիի վերականգման եւ վերաբացման հարցով Հայաստան-Թուրքիա Համատեղ աշխատանքային խումբի հանդիպումը։ Տարածաշրջանային փոխադրական կապի ընդարձակմանծիրէն ներս՝ երկու կողմերն ալ շեշտած էին երկաթուղիի հնարաւորինս արագ վերաբացման կարեւորութիւնը։

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան Մայիս 7-ին լրագրողներուն տուած իր յայտարարութեան մէջ նշած էր, թէ Կարս-Գիւմրի երկաթուղիի վերաբացման տեխնիկական գնահատման աշխատանքները կը շարունակուին։

Թարգմանութիւնը կատարուած է AI միջոցով